Eiken (Quercus) zijn historisch gezien één van de dominantste soorten in het West-Europese bos. Eiken hebben echter licht
nodig om te ontkiemen en op te groeien tot een boom. In een 'natuurlijk' bos zonder grote grazers is de concurrentie voor licht
in het nadeel van de eik. Schaduwhoutsoorten als beuk en haagbeuk zijn beter in staat om die gaten te dichten. In een natuurlijke
bos met grote grazers (rund, paard, herten, eventueel wisent en eland) bestaat een bos uit een boomgroep omgeven door bos-
randen van struweel. Dat struweel, bestaande uit sleedoorn, braam, meidoorn en roos, is in eerste instantie boomloos.
De eik is aangewezen op dieren om de eikel verder van de boom te verplaatsen. Eikels worden hoofdzakelijk door de Vlaamse
gaai, de bosmuis, en de eekhoorn verspreid. De Vlaamse gaai zorgt voor transport op lange afstand (tot enkele kilometers ver).
De eekhoorn en de bosmuis zorgen vooral voor de verspreiding van eikels binnen het bos. Eekhoorns begraven voorraden eikels
voor de winter. Als een eekhoorn omkomt of de voorraad niet of onvolledig aanspreekt of vergeet, is dat een ideale plaats voor de
eikels om te kiemen.
Zomereik Wintereik Amerikaanse eik
Toepassingen
De bast en de eikels bevatten tannines. De bast van de eik werd vroeger gebruikt om een dierenhuid te kunnen looien tot leer.
Eikels zijn voor mensen giftig, maar kunnen echter eetbaar worden gemaakt door ze te schillen. Een handige manier om te
‘schillen’ is door met een steen op de eikel te slaan, waardoor de eikel makkelijk open breekt. Nadat de noot van de schil is
ontdaan, verwijder dan de dunne, bruine vlies rond de noot. De vlies komt makkelijker los door de noot in twee de splijten en dan
rustig tussen de handen te rollen. Daarna de eikels in al kokend water plaatsen en dan verschillende malen koken. Het water
verwisselen om de bittere smaak te verminderen. Ook is het mogelijk om de eikels eerst enkele dagen in water te weken en
ze daarna te roosteren. Daarna kunnen de eikels tot meel worden gestampt en gemalen. Ook kunnen de eikels worden gepoft
in de hete as van een vuur.
Een andere manier is om de eikels enkele dagen te laten drogen en dan de eikels te pellen, waarbij ook het bruine vlies moet
worden verwijderd. Verpulver de eikels tot meel en spoel dit enkele malen met water schoon. Vermeng het meel met water en
breng dit zachtjes aan de kook (ongeveer 45 minuten). Deze pap kan prima in combinatie met gedroogde bessen, vlees, vis of
kruiden. Van geroosterde en vermalen eikels kan koffie worden gezet. Het eikenschors kan als thee worden gebruikt. De eik
is een harde houtsoort, geeft een langbrandende vuur en vormt prima as.
Geneeskrachtige toepassingen
Een afkooksel van jonge bast kan worden gebruikt als een gorgeldrank bij infecties aan de mond, de keel en het tand-
vlees. Afkooksels van de bast kunnen ook gebruikt worden bij acute diarree en bloed in de urinewegen en maagdarmkanaal. Een
handvol bast, gekookt in melk, is een antigif na het inslikken van giftige bessen, paddestoelen en strychnine. Let wel op, want
een (te) sterk gezette thee verstoort de maag.
