Hygiëne
Sommige planten en bomen bevatten van nature een stof dat saponine heet. De naam is afkomstig van het Latijnse woord
sapo en betekent zeep. De stof saponine geeft in water een zeepachtig schuim. Let wel op, want saponine is bij inwendig gebruik
giftig. Saponine komt o.a.voor in de paardenkastanje, de echte koekoeksbloem, lelies en zeepkruid. De paardenkastanje
heeft daarnaast een antiseptische werking.
Zeepkruid (Saponaria officinalis) is een overblijvende, tot 70 cm hoge plant uit de anjer-
familie. De roze bloemen met 5 kroonbladen zijn in een scherm of tros gerangschikt, met
5 tot 10 bloemen per tros. De roodachtige kelkbladen zijn tot een buis vergroeid. De bloei-
tijd loopt van mei tot september. De eironde tot langwerpige bladeren zijn tegenoverstaand
en 5 tot 10 cm lang met 3 of 5 uitspringende nerven. Zeepkruid groeit op vrij open plaatsen
op droge tot vochtige, matig voedselrijke, vaak kalkrijke, omgewerkte grond.
Toepassingen
De Nederlandse naam is afgeleid van de giftige stof saponine die de plant bevat en die gaat
schuimen bij contact met water. Daarom kan zeepkruid worden toegepast als zeep, crème,
tegen vetvlekken in kleding en uitwendig gebruik bij huiduitslag. Worteldelen hebben weinig
schoonmaakkracht. De gehele plant kan verzameld worden van juli tot september. Het kan
zowel in de zon als in de schaduw worden gedroogd.
Werkwijze
Het meeste schuim wordt verkregen door de bladeren en de (gekneusde) stengels nat te maken en een aantal maal stevig tussen
de handen heen en weer laten rollen. Het best resultaat bij lichamelijke verzorging wordt verkregen door eerst het schuim op de
huid aan te brengen, in te wrijven en na een korte tijd afspoelen. Hetzelfde geldt voor (wollen) kleding. Wollen kleding dus eerst
inwrijven met schuim, even laten intrekken en vervolgens afspoelen.
Echte koekoeksbloem (Silene flos-cuculi) is een vaste plant met een hoogte tot 90 centimeter.
De ruwbehaarde stengel draagt smalle, lancetvormige bladeren. De meestal roze, een enkele maal witte
bloem heeft 5 kroonbladen. De bloeiperiode loopt van mei tot augustus, en wordt weinig beïnvloed door
klimaatschommelingen. De plant heeft slechts weinig stengelbladen, waardoor de bloemen des te meer
opvallen. Voor werkwijze zie boven.
Paardenkastanje (Aesculus). Verzamel van de paardenkastanje een aantal verse bladeren van
Zeep maken
Er zijn twee ingrediënten nodig voor het maken van zeep, namelijk olie en alkali. De olie kan plantaardig zijn of dierlijk. De alkali
kan worden verkregen uit as. Was de as met water, daarna zeven en met de olie koken. Laten doorkoken totdat overtollige vloeistof
is verdampt en dan laten afkoelen. Deze zeep reinigt de huid, maar is nog niet antiseptisch. Dat wordt het wel door het toevoegen
van hars van een naaldboom of van mierikswortel. Het is belangrijk om de juiste verhouding te krijgen. Daarom is het beter om eerst
te beginnen met meer olie dan alkali, omdat een teveel aan alkali de huid doet uitdrogen en schraal maakt.
Tandverzorging
Er zijn verschillende manieren om de tanden te verzorgen.Er kan van vezels tandvlosdraad worden gemaakt. Een ander veel
gebruikte middel is een platgeslagen takje van een boom of plant, maar ook zout of as met antiseptische en -bacteriële
kruiden is mogelijk. Jeneverbes heeft bijvoorbeeld een antiseptische en antibacteriële werking en naast het toevoegen aan as
kan er ook een takje van worden gebruikt. Andere planten en bomen voor het schoonmaken en verzorgen van de tanden:
Shampoo
De volgende planten hebben onderdelen die gebruikt kunnen worden voor shampoo:
Een aftreksel wordt gemaakt door er kokend water over te gieten en dan het geheel af te dekken om verdamping te voorkomen.
Laat het een poosje trekken en giet het dan af.
Een afkooksel wordt gemaakt door er koud water over te gieten, het vijf minuten te laten staan en daarna aan de kook te brengen.
Het geheel 10 tot 20 min zachtjes laten koken en laten trekken.
| Kauw op stokjes van de bast om tanden schoon te maken. | |
| Gebruik de gedroogde wortel als tandenborstel of kauw erop. | |
| Vermaal de bast en gebruik het als tandpoeder voor het beschermen van het tandvlees en te zorgen dat tanden wit blijven. | |
| Verzamel in de winter takjes met bladknoppen eraan en laat ze drogen. Gebruik de gedroogde bladknoppen als tandenstokers. | |
| Gebruik zowel gedroogde als verse schors en de schil van de kastanjes om de tanden schoon te maken. | |
| Gebruik de (gedroogde) wortel als tandenborstel. | |
| De bloembladen vormen een effectieve schoonmaker voor de tanden. | |
| Paarden- en waterzuring | De droge en vermalen wortel maakt de tanden schoon en heeft tevens een desinfecterende werking |
| Een afkooksel van de in stukjes gesneden wortels | |
| Berkensap | |
| Een aftreksel van de bloemen | |
| Een afkooksel van de takken als een anti-roos shampoo | |
| Een aftreksel van de bladeren en de schillen van de noten |
